Solar disinfection of water could prevent epidemics

Solar disinfection of water could prevent epidemics

Kathmandu, Jan 7 -

Environment and Public Health Organization (ENPHO) and EAWAG/ SANDEC are jointly moving ahead with the strategic plan to promote Solar Water Disinfection Technique (SODIS) in Nepal.

Sharing their experiences gained in last 10 years of SODIS project in Nepal on Friday, various experts said that SODIS technique could play a pivotal role for increasing the public health status and help to control the regular outbreak of water borne epidemics. Presenting her working paper in the workshop, Biju Dangol, senior programme officer of ENPHO informed that by realizing the need to improve water quality at households through cheap and effective techniques, SODIS programme had been implemented in 20 communities in different parts of Nepal, especially in squatters’ settlements and small farmers’ communities.

For institutionalizing SODIS for its recognition and promotion on a regular basis through government institutions, her organization had been working in partnership with Ministry of Health, Ministry of Education and Metropolitan offices of Kathmandu, Bahktapur, Laitpur, Kritipur, Madhyapur Thimi and Hetauda, she said. Dangol, further, said that the ENPHO established a partnership with five NGO’s and other organization working at grassroots level to promote and disseminate knowledge of SODIS on water and sanitation. Dangol said during the period of 2001-2002 they conducted research and piloting at different mountainous, hilly and Terai regions.

In 2005, they implemented the programmes in different communities and they focused on investment to institutionalize SODIS during the 2006-2010.

Madhav Pahari, Project Officer of UNICEF, said that the projects should be implemented with a new dimension by mobilizing schools and teachers, where they could teach their students about improving local water systems in more effectively. Because the teachers are the agent of social change, he added. He informed that to empower the students, his organization had introduced SODIS techniques in 200 schools of four districts and sum of 8,045 SODIS bottles were distributed among the school children.

Source: The Rising Nepal

HOW WE CAN STOP CHOLERA

HOW WE CAN STOP CHOLERA

-Antonio Bolfo

December 13, 2010

“Two doctors on why there’s still hope for Haiti”

After decades of political violence, after being pounded by hurricanes and floods, and after the January 2010 earthquake, Haiti now faces a cholera epidemic that has so far defied all efforts to bring it under control—efforts made even more difficult by last week’s rioting over disputed election results. In the outbreak’s first 30 days, the disease claimed an estimated 2,000 lives. It started in central Haiti, many miles upstream from the tent cities around Port-au-Prince where more than 1 million displaced Haitians defecate, wash, and eat in overcrowded, unsanitary conditions. But no epidemic of cholera stays local for long: cases have already been reported not only in every district but also in the Dominican Republic and Florida.

There’s reason to fear that this outbreak is, in the words of a colleague who’s an expert on the disease, “not your grandmother’s cholera.” The strain described by epidemiologists as “an El Tor biotype of Vibrio cholerae serogroup 01” seems especially virulent and hard to slow down. In fact, if the long history of a similar El Tor strain in Bangladesh is any indication, the disease could become endemic in Haiti. That threat makes it all the more urgent for the world to renew its relief efforts in Haiti—and to resist the temptation to write off the country’s 10 million people as beyond hope. The No. 1 priority is to deliver quality care to the sick. Although cholera’s profuse diarrhea can shrivel and kill a healthy adult in hours, early detection and expert care can save virtually anyone who contracts the disease. And in our opinion, proper care includes aggressive use of antibiotics. Some authorities recommend that treatment consist only of oral rehydration or, failing that, intravenous resuscitation. Antibiotic therapy is currently recommended only for the most severe cases, because of cost and for fear of encouraging the growth of drug-resistant microbes. In the case of Haiti’s present outbreak, we think this is a mistake. Antibiotics can shorten the course of illness, decrease the volume of diarrhea, and reduce the time that patients shed contagious organisms—all of which helps prevent deaths and limit transmission.

Oral cholera vaccines are another powerful tool against the disease, protecting as many as 90 percent of people who have been fully vaccinated. Some say this can’t work in Haiti, since at least two doses are recommended; others argue the vaccine is too expensive or in short supply. But we’ve already accomplished an even tougher feat by completing a three-course dose of the cervical cancer vaccine in Haiti for 76 percent of the girls we enrolled—about twice the rate for similar programs in the United States—and the earthquake struck between the first and second doses. Vaccines were not recommended during last year’s cholera outbreak in Zimbabwe, and 4,000 people died in a single year. With half that number of deaths in just one month, Haiti can’t afford not to consider vaccination. And the rest of the world can’t afford not to have a global vaccine stockpile.

Source: newsweek.com

NEPAL NEVER LIT HAITI CHOLERA BOMB: UN

NEPAL NEVER LIT HAITI CHOLERA BOMB: UN

KATHMANDU, DEC 09, 2010 -

“UN mission conducted tests everywhere but found no evidence”

There is no conclusive evidence to hold Nepali peacekeepers responsible for the cholera outbreak in Haiti, according to the United Nations.

The statement comes from UN Spokesperson Martin Nesirky following a report prepared by French cholera expert Renaud Piarroux whose team concluded that the outbreak originated at a UN base at Mirebalais on Artibonite River in central Haiti that houses Nepali peacekeepers. The report of the study commissioned by the French government at the request of the Haitian government has yet not been publicised. “MINUSTAH has neither accepted nor dismissed his findings. What the Mission has said is that this is one report among many that the United Nations has taken very seriously,” said Nesirky at a regular press meet in New York on Tuesday. “The Mission has conducted a number of tests on water inside the military camp, between the camp and the river, and the river itself, and all the results have proven negative. And, at this point the Mission says there is no conclusive evidence,” he added. He said the UN Mission in Haiti is continuing to consult specialists and scientists to gather the maximum information possible. The findings of the Piarroux-led team have been submitted to the UN Headquarters for further investigation.

Meanwhile, the Nepal Army has strongly opposed the report prepared by the French expert, terming the study ‘hypothetical’ “Various tests conducted by the UN on Nepali peacekeepers and the peacekeeping base in Mirebalis have already proved that there is no Nepali hand in the outbreak,” said Nepal Army Spokesman Ramindra Chhetri. “The French report is hypothetical and prepared without substantive evidence.”

More than 2,000 people died of cholera in Haiti since its outbreak in October. The samples taken by the UN from latrines, kitchens and water supply at the camp housing Nepali peacekeepers had tested negative in November. Edmond Mulet, head of the UN mission in Haiti, had said last month none of the peacekeepers tested positive for cholera.

Source: ekantipur.com

हाइकिङ फन

हाइकिङ फन

By: Pradeep Basyal

हाइकिङ शुरु नगर्दै उनीहरु घर फर्कन हतारिदै थिए । तर त्यो उनीहरुको हाइकिङप्रतिको वितृष्णा थिएन । भन्दैथिए, ‘कतिखेर घर पुगेर फेसबुकमा फोटोहरु राखौंला भन्ने भइसक्या छ ।’ उनीहरुको कुराकानी सुन्दा स्पष्टै बुझिन्थ्यो/

फुर्सद्को समयलाई रोचक बनाउन धेरै हाइकिङलाई रोज्ने गर्छन् । त्यो सुनेर आफ्नो क्यामेरामा अनावश्यक तस्विर खिचिरहेको म झनै झस्किन्थें– अहिले नचाहिने तस्विर धेरै खिच्दा पछि हुनसक्ने महत्वपूर्ण ‘सट’ चार्जकै अभावमा ‘मिस’ होला भनेर । यद्यपि हाइकिङ मेरा लागि नौलो भने थिएन । तर हाइकिङ सम्बन्धी विषयलाई ब्लगमा संगाल्ने क्रममा धेरै हाइकर्सहरुसग अन्तरक्रिया र छलफल गरिसकेपछि अन्ततः म पुनः एकपटक हाइकिङका लागि पुगेको थिए जसमा अनन्य मित्र गृष्मराज पाण्डेयले मलाई साथ दिँदैथिए । उनीसँग त्यस्ता रमाइला अनुभव गर्न पुग्नुको एउटा फाइदा के पनि हो भने उनी असाध्यै राम्रा तस्विरहरु पनि खिच्छन् । संयोगले त्यो पहिलेभन्दा ‘फरक रुट’ र अक्सर हुने भन्दा ‘बेग्लै खाले हाइकिङ’ हुनाले झनै रोचक बन्यो ।

चाबहिल,काठमाण्डुबाट झण्डै आधा घण्टाको बस यात्रामा साघु पुगेर त्यहाबाट झण्डै ४ घण्टामा नगरकोट पुग्नु थियो । तर योजनाभन्दा झण्डै २ घण्टा बढि समय खर्चनुमा त्यो हाइकिङको एउटा फरक उद्देश्य थियो । जम्मा भएका ४८ जना हाइकर्सहरु त्यस रुटमा पर्ने गाउमा विश्व हात धुने दिवसको सन्दर्भ पारेर सरसफाई सम्बन्धी जानकारी पनि दिइरहेका थिए । हाइकिङ रुटको बिचमा पर्ने हरेक गाउमा केहीबेर अडिदै हामी सरसफाई सम्बन्धि छलफल र जानकारी दिने काम पनि ग¥यौं । तन्नेरीहरुको बढिरहेको हाइकिङ क्रेजलाई सदुपयोग गर्दै युवा सस्था ‘पश्चिम पाईला’ले यस प्रकारको कार्यक्रम ल्याएको थियो । जस्तो आजकल धेरैले गर्न थालेका छन्– कोही हाइकिङलाई नै भूक्षय नियन्त्रण अभियानमा सदुपयोग गर्छन् त कोही वन्यजन्तु संरक्षणको क्षेत्रमा । वातावरण संरक्षणको सवालसग त यो जोडिने नै भयो । जे होस् जनचेतनाका कुरालाई एकैछिन बिर्सने नै हो भने पनि हाइकिङको आफ्नै खाले रमाइलो पक्ष छ । त्यसमा काठमाण्डु वरपरको क्षेत्र त्यसका लागि झनै उपयुक्त छ ।

म शुरुमा हाइकिङकै क्रममा राजधानी वरपरका केही भेग डुल्दा एउटा यतार्थबाट चकित भए“– बत्तिमुनीको अध्यारो भनेझैं काममाण्डुबाट केही घण्टाकै दूरीमा रहेर पनि मानिसहरु समयभन्दा धेरै पछाडि पनि छन् । उनीहरुमा आधुनिकीकरणले अझै छुन सकेको छैन । त्यो ग्रामिण जीवन अवलोकन गर्ने राम्रो अवसर पनि हो । दिन खुल्दा देखिने सुन्दर हिमालहरु र हुस्सुमा ढाकिने डाडाकाडाहरु यसका विशेष पक्ष हो । तर त्यसका लागि काठमाण्डुबाट लामो विदा लिएर निस्कनु वा धेरै खर्च जुटाइराख्नु पनि पर्दैन । आफूस“ग भएको समयकै अनुपातमा कस्तो रुटमा हाइकिङ जाने भन्नेमा धेरै विकल्पहरु छन् । एक दिनको फुर्सदमा भए फार्पिङ–चम्पादेवि, दक्षिणकाली, नेवारी गाउ“ वा चाङ्गुनारायण जान सकिन्छ,दुई वा तिन दिनको फुर्सद हु“दा त्यही अनुसारको नगरकोट, चिसापानी, नमःबौद्धजस्ता हाइकिङ रुटहरु छन् ।

हाइकिङ जादा फरक–फरक क्षेत्रका व्यक्तिहरु हुने हो भने झनै रमाइलो हुनेगर्छ । विचमा घट्ने घटनाहरुलाई हरेकले आफ्नै क्षेत्रस“ग जोडेर गफिने गर्छन् । मेडिकल क्षेत्रकोले ‘अस्पताल र स्वास्थ्यचौकी’सगै जे कुरालाई मात्र जोड्छन् भने इञ्जिनियरिङ्गतर्फको छ भने बाटोघाटोकै कुरा गर्छन्, त्यस्तै कृषितर्फको छ भने उसको कुरा कृषिकै हुन्छ, धेरैका गन्जागोल गफगाफ र कुराकानीले हाइकिङ रमाइलो हुन्छ । हि“ड्दाहि“ड्लै साथीहरुमा एक अर्कालाई जिल्याउन ‘¥याग हान्नु’, टिम बाडेर अन्दाक्षरी खेल्नुजस्ता कुराहरु हाइकिङस“ग जोड्न सकियो भने त्यो झनै रोचक हुन्छ ।

स्नातक तहमा ‘डेभलपमेन्ट स्टडिज’ पढ्ने सौनक भट्ट हाइकिङ बढि जाने तन्नेरीमध्येमा पर्छन् । उनको सुझाव छ, ‘हाइकिङ सक्दो नया“ बाटो छिचोल्दै गर्नुपर्छ ।’ बाटोमा केहीबेर हराइएन, हल्काफुल्का चोटपटक लागेन भने त ‘रियल हाइकिङ’ नै नहुने ठान्छन् उनी । यद्यपि हाइकिङलाई एडवेन्चर बनाउ“दा बनाउ“दा बनाउ“दै पनि दुर्घटनाबाट बच्न आफ्नैखाले पूर्वतयारी आवश्यक छ । हाइकिङ रुटको प्रकृति अनुसार भिरालो बाटोहरु भएमा सोहीअनुसारको जुत्ता, ह्याण्ड ग्लोब्स र हेल्मेट, चर्को घाम लाग्ने समय भए सनग्लास लगाउनु त पर्छ नै आफू जाने ठाउ“को म्यापलाई पहिले नै निकै केलाउनुपर्छ । हाइकिङ रुट प्रायः मानिसहरु हि“ड्ने बाटोभन्दा फरक रहने हु“दा त्यतातिर भोक लाग्दा खाने कुराहरु नपाउन सकिन्छ जसका लागि पहिल्यै झोलामा प्रशस्त ड्राई फुडहरु लानु पर्छ । तर सौनकजस्ता फरक अनुभवमा रुचि राख्ने तन्नेरीहरु यस्ता कुरामा त्यति महत्व दिंदैनन् । भन्छन्, ‘केही आधारभुत कुराहरु आफूस“ग छ भने बाटोमै पकाउ“दै खानु झनै राम्रो हो ।’ तर अहिले विश्वभरका हाइकिङ रुटहरुले भोगिरहेको एउटा चूनौति भनेको फोहोर व्यवस्थापनको हो जसले अन्ततः हाइकिङप्रति बढिरहेको क्रेजमा नै धक्का दिन सक्छ । मानिसहरु दिनहू भोग्ने कोलाहल र बजारीया जीवनबाट एकैछिनलाई भए पनि ‘रिर्फेस’ हुन त्यस्ता ठाउहरु जाने गर्छन् जहा पुनः तिनै फोहर,प्याक्ड खानेकुराहरु नै प्रयोगमा ल्याइने हो भने हाइकिङको विशेषता नै हट्न सक्छ । अर्कोतर्फ नेपाल पर्यटन बर्ष २०११ आउनै लागेको बेला नेपालको हाइकिङ क्षेत्रबारे पनि जानकारी दिइयो भने त्यो राष्ट्रको लागि झनै फलदायी हुन त सक्छ नै शुरुमा भनेझैं तन्नेरीका फेसबुक एल्बममा थप राम्रा फोटोहरु पनि भरिनेछन् ।

जाने होइन त हाइकिङ !

(स्रोत: THE PRADEEP POST)

लामखुट्टे नष्ट गर्न घरदैलो अभियान

लामखुट्टे नष्ट गर्न घरदैलो अभियान

कान्तिपुर संवाददाता
ब्ाुटवल, कार्तिक २९ -
डेंगु सार्ने लामखुट्टे र त्यसको वासस्थान नष्ट गर्न बुटवलमा घरदैलो अभियान थालिएको छ ।

तीन महिनादेखि फैलेको डेंगुले महामारी रूप लिएपछि स्वास्थ्य सेवा विभागबाट आएको विशेषज्ञसहितको टोलीले नियन्त्रणका लागि अभियान थालेको हो । डंेगु नियन्त्रणमा ल्याउन संक्रमित एडिस एजिप्टाइड नामक लामखुट्टे नियन्त्रणमा ल्याउनु बाहेक अन्य उपाय नभएकालेे प्रभावस्थलमै पुगेर लामखुट्टेको लार्भा खोजी लार्भा र वासस्थान नष्ट गरिन लागेको विशेषज्ञ टोली संयोजक प्रणयकुमार उपाध्यायले बताए ।

Source: Kantipur daily, 16th Nov.

Dengue Epidemic In Focus

डंगेको प्रकोप

-डा रवीन्द्र पाण्डेनेपालमा विगत तीन महिनादेखि देखा परेको डेंगेका कारण सात हजारभन्दा बढी व्यक्तिहरू संक्रमित भएको सञ्चारमाध्यमहरूले जनाइरहेका छन्। चितवन, नवलपरासी, रूपन्देही, बारा, पर्सा, रौतहट, कैलालीलगायत २४ जिल्लामा यसको संक्रमण फैलिएको पाइएको छ।

रोग नियन्त्रण शाखा टेकुका चिकित्सक डा यदुचन्द्र गौतमका अनुसार, नेपालका जम्मा आठ जिल्लामा मात्र डेंगेको संक्रमण पुष्टि भएको छ। उनका अनुसार हालसम्म चितवनमा ३ सय ९८, रूपन्देहीमा ९३ र त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगन्जमा सात जना तथा सरुवा रोग अस्पताल टेकुमा २८ जना बिरामीमा डेंगेको संक्रमण प्रमाणित भएको छ। टेकु अस्पतालमा भर्ना भएका अधिकांशमा रक्तश्रापजन्य डेंगे ज्वरो भएको डा गौतमको भनाइ छ।

केही वर्षअघिसम्म भारतमा महामारीको रूप लिने गरेको डेंगे रोग अहिले नेपालका लागि पनि समस्या बनेको छ। के हो त यो रोग ? यसका लक्षण, असर र उपचार विधि के हुन् त ? डेंगे रोग भाइरसको समूहको कारणले हुन्छ। यो रोग लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्छ। यो तीव्र संक्रमण हो, जसमा टाउको दुख्ने, ज्वरो आउने, मांसपेशी तथा जोर्नीहरूमा धेरै दुख्ने, ग्रन्थिहरू सुन्निने र शरीरमा बिमिराहरू निस्कनेेजस्ता लक्षण देखिन्छन्। ज्वरो, बिमिरा र टाउको -साथै शरीर) दुख्ने यी तीन लक्षणलाई डेंगेको त्रिभुज मानिन्छ। यसबाहेक डेंगे ज्वरोमा गिजाबाट रगत आउने, आँखापछाडि असह्य पीडा हुने तथा हत्केला र पैताला राता हुन्छन्।

यो रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएका व्यक्तिहरूलाई सजिलै लाग्न सक्छ। यो चार प्रकारका भाइरसका प्रजातिमध्ये दुई वा सोभन्दा बढीको संक्रमणबाट लाग्छ। जसमध्ये कतिपय व्यक्तिलाई एकपटक डेंगे ज्वरो आएपछि शरीरमा प्रतिरोधी क्षमताको विकास भएर पुनः नदोहोरनि सक्छ। यो रोगमा मांसपेशी तथा हड्डीमा निकै पीडा हुने भएकाले यसलाई 'ब्रेकबोन' ज्वरो पनि भनिन्छ। डेंगे रक्तश्रापजन्य ज्वरो निकै गम्भीर अवस्था हो। टाउको दुख्ने, ज्वरो आउने, बिमिरा तथा रक्तश्रापका लक्षणहरू यसमा देखिन्छन्। छालामुनि साना राता चायाँहरू आउनु, नाक, गिँजा तथा दिसाबाट रगत आउँछ र रगत वान्तासमेत हुन्छ। यस्तो अवस्था खतरनाक हुन्छ। मृत्युको खतरा पनि हुन्छ।

डेंगे भाइरसबाट संक्रमित व्यक्तिलाई एडीस एजिप्टी नामक लामखुट्टेले टोकेपछि लामखुट्टेमा डेंगे भाइरस सर्छ। त्यसपछि उक्त संक्रमित लामखुट्टेले मान्छेलाई टोकेमा डेंगे ज्वरो सर्छ। यो रोग सरुवा रोग होइन अर्थात् मान्छेबाट मान्छेमा यो रोग सर्दैन। यो रोग सर्नका लागि संक्रमित व्यक्ति-लामखुट्टे-स्वस्थ व्यक्तिको तीन चरण पार हुनुपर्छ। लामखुट्टे विशेष गरी गर्मी तथा वषर्ा ऋतुमा फैलिन्छ। तर, पानीले भरएिका भाँडा, प्लास्िटकका झोला, रत्तिा बोतल, क्यान, टायर, ट्युब, पाइप, गमला, रुखको खोक्रो भाग, घरवरपिरकिो आद्र भाग आदिमा वर्षभर िरहन सक्छ लामखुट्टे। संक्रमित एउटै लामखुट्टेको टोकाइ पनि यो रोग सार्न पर्याप्त हुन्छ। यो मौसम लामखुट्टे हुर्कने उपयुक्त वातावरण भएकाले पनि यस रोगको प्रकोप हाल देखिएको हो।

लामखुट्टेले टोकेपछि तीनदेखि आठ दिनभित्र डेंगेको लक्षण देखा पर्छन्। यो रोगमा सुरुमा जाडो हुने, टाउको दुख्ने, आँखा घुमाउँदा दुख्ने, ढाड दुख्ने तथा खुट्टा र जोर्नीमा दुख्छ। शरीरको तापक्रम एकाएक बढेर १ सय ४ डिग्रीसम्म पुग्छ तर हृदयको गति, नाडीको गति र रक्तचाप कम हुन्छ। आँखाहरू राता हुन्छन्। अनुहारमा साना डाबरहरू आउँछन् र स्वतः हराउँछन्। घाँटी र काखीमा ग्रन्थिहरू सुनिन्छन्। छाती र काँधबाट सुरु भएका बिमिराहरू हातखुट्टा तथा सम्पूर्ण शरीरमा फैलिन्छन्। तर, अनुहारमा फैलिँदैनन्। हत्केला तथा पैताला राता र सुन्निएका हुन्छन्। साधारण खालको डेंगेको मृत्युदर निकै कम -करबि १ देखि ३ प्रतिशत) हुन्छ। तीव्र अवस्थाको ज्वरो र दुखाइ १ देखि २ सातासम्म रहन सक्छ। कमजोरीको कारण पूरा निको महसुस गर्न केही साता लाग्न सक्छ। रक्तश्रापजन्य डेंगे ज्वरो बढी मात्रामा १० वर्षमुनिका बच्चाहरूलाई लाग्छ। पेट दुख्ने, रक्तश्राप हुने, रक्तसञ्चार अवरुद्ध हुने, स्वर बस्ने, खोकी लाग्ने, वान्ता हुने र केही दिनपछि बेहोस हुनेसम्म हुन्छ। साथै, निमोनिया एवं मुटु सुन्निनेसमेत हुनसक्छ।। गम्भीर प्रकारको डेंगे रोगको मृत्युदर ६ देखि ३० प्रतिशतसम्म पाइएको छ। एक वर्षमुनिका बच्चामा मृत्युदर तीव्र र बढी हुन्छ।

डेंगे ज्वरो उच्च र समशितोष्ण प्रदेशमा हुने रोग भए तापनि भ्रमण र सामानको ओसार-प्रसारका कारण जुनसुकै क्षेत्रमा पनि फैलिन सक्छ। बढ्दो सहरीकरण, औद्योगीकरण र अव्यवस्िथत पानी तथा ढल व्यवस्थापन पनि यो रोगका लागि कारक तत्त्व बनेका छन्। नेपालको १ हजार ८ सय किमि सिमाना भारतसँग जोडिएका कारण पनि नेपाल डेंगे संक्रमणबाट मुक्त रहन सक्दैन।

डेंगेविरुद्ध प्रभावकारी खोप आइसकेको छैन। सन् २०१२ सम्म यसको खोप आउने विश्वास गरएिको छ। यस्तै डेंगे ज्वरो भाइरल संक्रमण भएकाले यसको ठोस उपचार पनि छैन। ज्वरो आदिको लाक्षणिक उपचार, आराम तथा प्रशस्त मात्रामा झोल पदार्थको सेवन एवं अस्पतालमा भर्ना भएर नसामार्फत सलाइनहरू दिने गरन्िछ। डेंगे ज्वरोको रोकथामका लागि झुलको प्रयोग सजिलो उपाय हो। यो रोगबाट बच्न लामखुट्टेको नियन्त्रण गर्नुपर्छ। घरवरपिर िजमेको पानी, आद्र, फोहोर, टिन, बोतल, बालटिन, फूलबारीको गमलाको पानी, माटाका भाँडा, टायर, पाइप, खाल्टाखुल्टी, पानीको ड्रम आदि यो लामखुट्टेको आश्रयस्थल भएकाले यी सामग्री तथा स्थानको उचित व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। पानी जम्ने अन्य ठाउँलाई पनि बन्द गर्नुपर्छ। घरभित्र, बाहिर तथा टोलमा मालाथिन, डीडीटीजस्ता कीटनाशक औषधी छर्नुपर्छ। व्यक्तिगत सुरक्षाका लागि लामखुट्टे धपाउने 'बडीस्प्रे'को प्रयोग गर्ने तथा सकभर शरीरलाई छोप्ने खालका लामबाहुले कपडाहरू लगाउनुपर्छ। सम्भव भएसम्म सूर्योदयको दुई घन्टासम्म र सूर्यास्तपछि घरभित्रै बस्नु सुरक्षित हुन्छ। डेंगेको लामखुट्टे दिउँसोमा टोक्ने लामखुट्टे हो। यसले टोक्ने समय सूर्योदय र सूर्यास्तको आसपासमा बढी हुन्छ।

विश्वमा डेंगेविश्वमा २५-३० करोड मानिस उच्च तथा समशितोष्ण प्रदेशमा बस्छन्, जहाँ डेंगेको प्रकोप भइरहन्छ। ििवश्व स्वास्थ्य संघका अनुसार, प्रत्येक वर्ष पाँच करोड मानिस डेंगे ज्वरोबाट प्रभावित हुन्छन्, जसमध्ये पाँच लाख रक्तश्रापजन्य डेंगे ज्वरोका बिरामी हुन्छन् भने १२ हजारको मृत्यु हुन्छ। मृत्युदर बालबालिकामा बढी हुन्छ।

दिक्ष्ािण पूर्वी एसिया विशेष गरी बंगलादेश, भारत, इन्डोनेसिया, माल्दिभ्स, बर्मा, श्रीलंका, थाइल्यान्ड आदिमा डेंगेको प्रकोप अत्यधिक हुन्छ। यस क्षेत्रमा प्रतिवर्ष दुई-तीन करोडमा डेंगे ज्वरो र दुई लाखमा रक्तश्रापजन्य डेंगे ज्वरो हुन्छ। दिक्षिणपूर्वी एसियामा यो १०-१५ वर्षमा झाडापखाला, श्वासप्रश्वास रोगपछि डेंगे नै बालबालिकाको मृत्युको कारण बनेको छ। ििवगत तीन दशकदेखि प्रकोपका रूपमा रहेको यो रोग नेपालमा सन् २००४ मा पहिलोपटक देखा परेको हो। दिसैँका बेलामा मात्र दुई सयभन्दा बढी डेंगेका बिरामी अन्य अस्पतालबाट रपिmर गरएिको थियो।

कारण

डेंगे ज्वरो डेन-१, डेन-२, डेन-३ र डेन-४ नामका चार प्रकारका डेंगे भाइरसको समूहबाट हुन्छ, जुन एडेस एजिप्टी र एडेस अल्बोपिटस नामका पोथी लामखुट्टेबाट मानिसमा सर्छ।

लक्षणहरू डेंगे ज्वरो

एिक्कासि जाडोसहित ठूलो ज्वरो -१०३-१०५ डिग्री फरेनहाइट) आउने।

टिाउको धेरै दुख्ने।

मिांसपेशी र जोर्नी निकै दुख्ने।

छिालामा बिमिराहरू आउने -छाती र काँधबाट हातखुट्टामा फैलिने)।

२ि४ घन्टाभित्र आँखाको गेडीपछाडि दुख्ने -आँखा चलाउँदा र प्रकाशमा हेर्दा बढी मात्रामा दुख्ने) ।

ििनकै कमजोर महसुस हुने।

खिानामा अरूचि, स्वादमा विविधता।

किब्जियत।

पिेट तथा जाँघ दुख्ने।

घिाँटी बस्ने, ग्रन्थिहरू सुन्निने।

श्िवेत रक्तकणको मात्रा घट्ने।

डेंगे रक्तश्रापजन्य ज्वरो

ज्िवरो ः एक्कासि १०४-१०५ डिग्रीसम्म लगातार २ देखि ७ दिनसम्म रहने, टाउको दुख्ने, अनुहार रातो हुने, अरूचि, वान्ता, पेट दुख्ने तथा बर्बराउने हुन्छ।

रिक्तश्राप ः छालामुनि रगतका चायाँहरू देखिने, नाक, गिँजा, दिसा तथा वान्तामा रगत देखिन

किलेजो सुन्निनेएिक्कासि ज्वरो घटेर शरीर चिसो हुने, नाडी-हृदयगति तथा रक्तचाप न्यून हुने र पछि गएर बेहोस हुने। उक्त अवस्थामा रक्तचाप र नाडीको गति नाप्न सकिँदैन।

यिो ज्वरोले कलेजो र रक्तनलीलाई आघात पार्छ।

डेंगे सक सिन्ड्रम

माथिका लक्षणका साथै बेहोस हुने, तीव्र र कमजोर नाडी हुने, नाडीको चाप साँघुरो हुने, रक्तचाप निकै कम हुने, चिसो र आद्र छाला हुने, छटपटी लाग्ने आदि। निदान रक्तपरीक्षणमा प्लेटलेटको संख्या घटिरहनु तथा रक्तकणहरू सामान्यभन्दा २० प्रतिशतले बढ्नु आदि।

Source: Nepal Weekly, 31 October

Dengue Epidemic In Focus

Source: Annapurna Post, 28th October, 2010

Source: Nagarik Daily, 1st November, 2010